Pozorny sukces technologii

W ten weekend miałem przyjemność oglądać film "Profesor Marston i Wonder Women" w reżyserii Angeli Robinson. Aby uniknąć spoilerów, nie będę zdradzał szczegółów. Jednym z licznych wątków filmu było przypisanie wynalezienia wariografu (wykrywacza kłamstw) tytułowemu profesorowi. W rzeczywistości poligraf został wynaleziony przez amerykańskiego policjanta Jamesa Mackenzie w 1902 roku. Urządzenie to, pierwotnie zaprojektowane do rejestrowania zmian ciśnienia krwi, było uważane za wczesną formę wykrywacza kłamstw. Jednak bardziej złożony model, zbliżony do współczesnych wykrywaczy kłamstw, został opracowany w latach 20. XX wieku przez Johna Augusta Larsona, studenta Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i policjanta z Berkeley, Kalifornia.

Samo urządzenie bada kilka fizjologicznych wskaźników, podczas gdy osoba przeprowadzająca badanie zadaje pytania testowanej osobie, w celu wykrycia oznak kłamstwa. Działa na zasadzie, że kłamstwo może wywołać stres lub emocjonalne wzburzenie, które z kolei może prowadzić do wykrywalnych zmian w organizmie. Wariograf typowo monitoruje ciśnienie krwi i jego tętno, częstotliwość oddechów oraz przewodność skóry (galwaniczną reakcję skóry). Przez szereg lat istniały poważne wątpliwości co do skuteczności tej technologii, i rzeczywiście do dziś nie jest to urządzenie uznawane za dowód w sprawach kryminalnych.

Ale jak to jest, że obiegowa opinia o tym urządzeniu jest taka, że jest ono skuteczne? Co więcej, badanie nim jest bardzo często używane jako atrybut potwierdzający prawdomówność. Poza wątpliwą jakością samego badania, ważnym czynnikiem jest efekt psychologiczny. "A co jeżeli jednak zadziała? Czy wtedy pojawią się wątpliwości co do mojej prawdomówności?"

Wiele technologii nie działa w sposób powtarzalny i pewny. W większości elektronicznych urządzeń diagnostycznych przyjmowany jest pewien poziom tolerancji błędu, podobnie jak w przypadku testów chemicznych. Klasyczne badanie poziomu insuliny daje różne wyniki w zależności od warunków przeprowadzenia testu.

Technologia bardzo często zawodzi. W przypadku, gdy nie mamy żadnej informacji, pozyskanie jakiejkolwiek jest lepsze niż nic. Ale czy jest to prawda? Tak, jeżeli informacja przybliża nas do prawdy. Nie, jeżeli wprowadza fałszerstwo. Klasycznym przykładem jest prognoza pogody. Jesteśmy bardzo źli, gdy zabieramy parasol, a nie pada. Trochę mniej, jeżeli go nie zabraliśmy i zaskoczył nas deszcz. Czy zauważyliście tę sprzeczność? Jest ona związana z odczuciem straty względem korzyści.

Poza oczywistymi oszustwami niedziałających technologii, jak historia firmy Theranos i jej twarzy – założycielki Elizabeth Holmes, mieliśmy zalew programów antywirusowych, które niczego nie wykrywały poza symulowaniem obciążenia dysku i procesora. Mamy w pamięci technologie, które pojawiły się i trwają, mimo że kompletnie nie zrealizowały swoich oczekiwań. Przykładem jest chociażby Segway czy moje ulubione: Salty oraz Juicero. Pierwsze to "inteligentna" solniczka, która po podaniu komend głosowych do Alexy, przesyłała przez pół świata sygnał, aby wysypać sól do pojemnika. Drugie to wyciskarka do soków pakowanych w plastikowe woreczki, które oczywiście można było wycisnąć bez urządzenia.

Coraz więcej głosów negatywnych pojawia się w kierunku generatywnego AI. Krytyka użyteczności i wielu błędów dyskwalifikująca technologię lub w najlepszym wypadku, jej spodziewane zastosowanie. Wraz z wielkim zachwytem przyjętym przez Parlament Europejski AI Act, nasuwa się pytanie, dlaczego nie znalazły się tam regulacje dotyczące pozornej użyteczności technologii AI albo wręcz jej szkodliwości w kontekście zastosowań, a tak dużo mówimy o dopuszczalności jej jako takiej.

Zdjecie wykonane na SriLance w 2016 roku. Przestawia meżczyznę który podawał się za kustosza muzeum :)

Dedykuję te refleksje wszystkim tym, którzy w imię zysków i hype'u promują wszystko, co się świeci, a nie zawsze jest złotem